Jerzy Drozdz

Polonya Cumhuriyeti eski Ankara Konsolos ve Kültür Ataşesi P.C. Brüksel Başkonsolosu
Her hakkı saklıdır

1. ABDÜL-KERİM PAŞA (1807-1885), Polonya kökenli Türk generali, kesin olmamakla birlikte Godlewski soyundan geldiği düşünülmektedir, 1877'de Şumnu Kolordusu'nun komutanlığını yapmıştır (kolordu bünyesinde bir de Polonya birliği mevcuttu; 40'ı er ve astsubay, yaklaşık 20'si de subay olmak üzere Polonyalı askerlerin toplam sayısı 60'dı).

2. BARTMANSKI Tomasz (1797-1880), Mısır Paşası Mehmet Ali'nin emrinde görev yapmış bir subay, topçu yarbaydır, 1842 Aleksandra savunmasını planlamıştır.

3. BEM Jozef (Murad Paşa) (1794-1850), Polonya, Macar ve Türk orduları generali, Macar Ayaklanması kahramanı. Macar Ayaklanması'nın bastırılmasından sonra Türkiye'ye göç eder ve İslam'a geçer. Bunu vatansever amaçlarla, Türk ordusunda Ruslara karşı savaşmayı sürdürmek amacıyla yapmıştır. Ne yazık ki misyonunu yerine getiremez. Rusya'nın müdahalesiyle Haleb'e sürülür, orada bir tutuklu muamelesi görür ve özetle Türk ordusunda hiçbir önemli rol üstlenemez. Osmanlı siyasetçileriyle bağlantılar kurmayı dener, ama başarılı olamaz. Kütahya ve Bursa'da gözaltında tutulan Polonyalı generallerle bir anlaşmaya ulaşma çabası da başarısızlıkla sonuçlanır. Avusturya ve Rus ajanları gölge gibi peşindedir. Halep'te bir Arap hafif süvari alayı kurma ve devasa bir cephanelik inşa etme planlarını gerçekleştiremez. Türk devletinden "ferik paşa" (tümgeneral) maaşı almaktadır ve güherçile üretiminde işe başlar. 10 Aralık 1850 tarihinde beklenmedik şekilde Halep'te ölür. 1929 yılında General Jozef Bem'in bedeninin bakiyesi Polonya'ya getirilip memleketi Tarnow'daki mezarlığa defnedilir. 

4. BERWINSKI Ryszard (1819-1879), Polonyalı göçmen, Sultan Kazakları 2. Alayı subaylarından. Alayın İngiliz komutasına bırakılmasından (Kasım 1855) sonra Sadık Paşa'nın Kazak Birliği'ne katılmıştır. Aynı zamanda şairdir; 1863 Ocak Ayaklanması haberleri kendisine ulaştığında "Türk Ordularının Leh Askerinin Onuru" şiirini yazar. 1869'da Sadık Paşa ile birlikte Türk ordusundan istifa eder.

5. BIELINSKI Alfred (Rüstem Bey), Seweryn'ın oğlu, Türkiye'nin Vaşington büyükelçisi.

6. BIELINSKI Seweryn (Nihad Paşa) (1815-1895), tümgeneral, Abdülkerim Paşa ordusunun kurmay başkanı, Haziran 1877'de Şumnu'da yeni kurulmuş Polonya lejyonunun teftişini yapar, Redut Kale tahkimatını yapmıştır. 

7. BISKUPSKI Adolf, yarbay, Macar Ayaklanması'nın ardından General J. Bem ile birlikte Şumnu'da bulunmuştur, Polonezköy'e yerleşir ve böylece Polonezköy tarihinde tanınmış bir soyun başlangıcını yapar.

8. BOGUSLAWSKI , Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı'nın bir neferi, askerlik görevini bitirdikten sonra İstanbul'da bir bakkal dükkanı açar.

9. BOJANOWSKI Roman, Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay. Alayın İngiliz komutasına bırakılmasından (Kasım 1855) sonra Sadık Paşa'nın Kazak Birliği'ne geçmiştir.

10. BOJANOWSKI Wincenty, Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay. Alayın İngiliz komutasına bırakılmasından (Kasım 1855) sonra Sadık Paşa'nın Kazak Birliği'ne geçmiştir.

11. BONKOVSKI Piotr (Bonkovski Bey), saray eczacısı, padişahlık kimyacısıdır; İstanbul'un bir tıp okulunda kimya hocalığı yapmıştır.

12. BONKOVSKI Karol, Piotr'un kardeşi, Türk sıhhiye kuvvetlerinde general.

13. BONKOVSKI  Andrzej, Piotr'un kardeşi, Türk askeri idaresinde katip.

14. BONKOVSKI Eugeniusz, Piotr'un kardeşi, Türk ordusu doktoru.

15. BONKOVSKI Ernest, Türk dışişlerinde memur.

16. BOROWICZ Ludwik, Poznan kökenli, Prusya ordusu eski istihkam subayı, binbaşı, W. Zamoyski komutasındaki tümenin dağıtılmasından sonra Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Birliği'ne katılır ve kendisine Dragon Alayı kurmay başkanlığı görevi verilir. 1858-59 yıllarını Kazak-Dragon Tugayı ile birlikte Tesalya'da geçirir.

17. BORZECKI (Aile arması: Polkozic - Yarım Keçi) Konstanty (Mustafa Celaleddin Paşa) (1826-1876), 1848 Wielkopolska Ayaklanması'nda askerdir ve Macaristan'da General Jozef Bem'in silah arkadaşı olur. Türk ordusu generali, Türk Genel Kurmayı Topografya Bölümü başkanıdır; Türk ordusunun 1852-1876 arasındaki savaşlarına katılmıştır; Türk orduları komutanı Ömer Paşa'nın damadıdır, çağdaş Türk milliyetçiliğinin kurucularından biri sayılır; Türk tarihinde, 1869'da yayınlanan ve Türk yönetici sınıfı içinde Batılılaşma eğilimlerine ivme kazandıran, "Les Turcs Anciens et Modernes" kitabıyla ünlenir. Bu kitabıyla K. Borzecki, Türklerin Avrupa halklarıyla ortak kökenleri olduğunu, yani onların da Avrupalı olduklarını kanıtlamıştır. Çalışma, o güne kadar konuya bu açısıyla yaklaşmamış olan Türklerin ulusal bilincini uyandırır. Borzecki'nin diğer önemli bir hizmeti de Türk Dili'ne Latin harflerini sokmuş olmasıdır, ki bu, onun için "Çağdaş Türkiye'nin kuruluş tarihinde öyle büyük hizmetleri vardır ki bu Polonyalı som altından heykele layıktır" diyen, Mustafa Kemal Atatürk'ün devrimlerin en temel unsurlarından birisidir. General Borzecki, 1876 yılında, Türk-Sırp Savaşı sırasında Karadağlılarla Spuz'da girişilen bir çatışmada şehit edilir. Türk çağdaş edebiyatının en büyük şairi, Nazım Hikmet'in büyük dedesidir. Nazım Hikmet, Türkiye'yi terk etmek zorunda bırakıldığında, Polonyalı dedesinin anavatanının vatandaşlığına geçmiştir.    

18. BREANSKİ Feliks Klemens (Şahin Paşa) (1794-1884), miriliva (tuğgeneral), 1853-54 yıllarında Mustafa Zarif Paşa komutasındaki Anadolu Ordusu'nun kurmay başkan yardımcısı (Kars savunmasına katılmıştır). Doğu Anadolu'dan döndükten sonra Türk ordusu seraskeri (başkomutanı) emrine girmiştir. Aynı zamanda Piemonte Hükümeti'nde de görev yaptığından Türk Dışişleri Nazırı onu Piemonte ile Türkiye arasında bir ittifak kurulması çalışmaları için Torino'ya gönderir. Prens A. Czartoryski'nin, İngiltere komutasında bir Polonya tümeni oluşturulması çalışmalarına katılması ricası üzerine, Boğaz'a bir kez daha geri döner. W. Zamoyski tarafından 25 Ocak 1855 tarihinde 2. Kazak Alayı Piyade Tugayı komutanlığına atanır. Büyükçekmece'de Sultan Kazakları Tümeni'nin de, tasfiye arifesinde, komutanlığını üstlenir (ve 5 Temmuz 1856'da istifasını verir). 

19. BRZOZOWSKI Karol (Kara Avcı, Avrat Memet, Akbaba) (1821-1904), mühendis, ormancı, haritacı, arkeolog ve ziraatçı, şair, dram, anı ve hikaye yazarı; 1848 yılında Wielkopolska savaşlarında asker olarak görev yapmıştır, Türkiye'deki Polonya göçmen grubunun faal bir üyesidir. 1863'de Polonyalı ayaklanmacılara yardım amacıyla Polonyalı gönüllerden (Z. Milkowski komutasında) oluşturulan sefer kuvvetlerine katılmıştır (bu birliğin üçüncü bölük komutanlığını yapmıştır).  Türkiye'nin tüm sathına yaygın telgraf hatları inşaatının mühendisliğini üstlenmiştir. 1871'de Lazıkıye'ye (Suriye) yerleşir ve İspanya'nın oradaki ticaret konsolosu yardımcılığını yürütür. Dolu dolu geçen yaşantısının son günlerinde Lwow'a döner ve Kasım 1904'de orada ölür.   

20. BYSTRZONOWSKI Ludwik (Arslan Paşa) (1797-1878), miriliva, Otel Lambert'in faal bir üyesi; 1853-1854 yılları arasında, Mustafa Zarif Paşa komutasındaki Anadolu Ordusu'nda görev yapar (Kars savunmasına katılmıştır). Kırım Savaşı sonrasında 1872 yılına kadar, Paris'te askeri ataşe olarak Türk diplomasisinde çalışmıştır.

21. CHLEBOWSKI Stanislaw Poray (1835-1884), Sultan Abdülaziz'in ilk resmi saray ressamı (portre çalışmaları ve savaş sahnelerini içeren mükemmel tabloları, halen İstanbul Askeri Müzesi'nde sergilenmektedir).

22. CHRZANOWSKI Wojciech (1793-1861), general, Napolyon Seferi'ne katılmış, Polonya Krallığı ordu müfettişliği karargahında görev yapmıştır. 1928 Osmanlı-Rus Savaşı'na katılır. Karargahın emriyle Polonya Krallığı'nın ilk haritasını hazırlamıştır. Bunun dışında, dönemin en yetenekli kurmay subaylarından biri olan General Chrzanowski, başarıları Kasım Ayaklanması (1830-31) arasında sınanmış birçok askeri harekat planı hazırlamıştır. Başkomutanlığın General Skrzynecki'ye geçiçinden sonra, askeri planlarını uygulayarak Debe Wielkie Savaşı'nın gidişatına büyük etki yapmış, ayrıca Kock, Lubartow ve Zamosc da askeri operasyonlar yürütmüştür. Bu süreçte tümgeneral rütbesi alır. 1831 yılı sonlarında Galiçya'ya gider, oradan da Fransa'ya geçer. Fransa'da Otel Lambert'in askeri konulardaki en önemli uzmanlarından biri olur. 1836 yılında Prens A. Czartoryski'den aldığı talimat doğrultusunda, geri kalmış Türk ordusunda reformlar yapmak göreviyle, İstanbul'a gelmiştir. 1836 ile 1837'in kesişme noktasında birkaç ay boyunca padişahın ilk ordu danışmanlığını üstlenip orduda çok temel örgütlenme değişiklikleri gerçekleştirmiştir: Orduya alımı Fransız modeline uygun bir sistemde yürütmüş, bölgesel savunma tümeni oluşturmuş, topçu ve süvari sınıfları kurmuş, ayrıca Türk sınır kenti Şumnu'nun tahkim planlarını da hazırlamıştır. Birçok not, rapor ve askerlik konusunda çalışma kaleme almıştır. Türkiye'ye geldiği tarihte, Türk Ordusu'ndaki görevinin yanı sıra, İngiltere'nin İstanbul Sefareti'nde askeri danışmanlık görevini de yürütür. Türkiye'de üç kez bulunmuştur: Yukarıda da anıldığı gibi padişahın (1836/1837) ve Türk komutanı Hafız Paşa'nın (1837'de, Küçük Asya'da) askeri danışmanlıklarını yapmış; 1839 yılında Bağdat Paşalığı ve İran sınırında bulunmuş; 1840 yılında istifasını vermiş ve 1855'e kadar İngiliz Ordusu'nda görev yapmıştır.       

23. CIESZKOWSKI August, Temmuz 1870'de Türkiye'den Polonyalı ayaklanmacılara yardım etmek için yola çıkan Polonyalı gönüllüler birliğinde birinci kıta komutanıdır.

24. CZAJKOWSKI Adam, Sadık Paşa'nın oğlu, Türk orduları albayı ve Rus generali, 1870'de babasıyla birlikte Türkiye'yi terk ederek Rusya'ya gitmiştir.

25. CZAJKOWSKI Michal (1804-1886), Mehmet Sadık Paşa, general, Türk askeri tarihine geçen en tanınmış Polonyalılardan biridir; Prens Adam Czartoryski tarafından İstanbul'da kurulan Doğu Ajansı'nın yöneticiliğini yapmıştır. 

26. CZAJKOWSKI Wladyslaw (Muzaffer Paşa), Türk Ordusu generali, Sultan Abdülaziz'in yaveri; Sadık Paşa tarafından 1865 yılında kurulan Harp Okulu'nda hocalık, ardından 1901-1907 yılları arasında Lübnan valiliği yapmıştır.

27. CZARNIECKI A., binbaşı, İstanbul Harp Okulu'nda hocalık yapmıştır.

28. CZARTORYSKI Wladyslaw, prens (1828-1894), Adam Jerzy'nın oğlu, Otel Lambert'in önderi. Sultan Kazakları 2. Alayı'nın W. Zamoyski tarafından kuruluşu sırasında, tümen komutan yardımcılığı görevini (büyük bir olasılıkla Ocak 1855'den Şubat 1856'ya kadar) üstlenmiştir.  

29. CZETWERTYNSKI, prens, Türk subayı, Türk Ordusu V. Derece Mecidiye Nişanı ile onurlandırılmıştır.

30. DOBROWOLSKI Adam, doktor, Mısır Paşası Mehmet Ali'nin hizmetinde bulunmuş, Kahire'de bir hastanenin başhekimliğini yürütmüştür.

31. DOBROWOLSKI J.E., W. Zamoyski'nin kurduğu Sultan Kazakları Alayı'nda yarbay, Kırım Savaşı'nda ise Ömer Paşa komutasındaki orduda görev almıştır.

32. DOBRUDZKI, Türk - Rus Savaşı sırasında Asya'daki Polonyalı gönüllülerden kurulan birliğin komutanıdır. Birlikte 45 asker bulunmaktadır. Erzurum'a ulaştıktan sonra (1878) Rus orduları tarafından kuşatılmış ve geri çekilmeye mecbur bırakılmıştır.

33. DROZDOWSKI Stanislaw (1810-1885), 1852 Martından itibaren Prens Adam Czartoryski'nin Doğu Ajansı temsilcisi, kendi çiftliğinin de bulunduğu Polonezköy'de köy yöneticisi; Polonezköy'ün tarihindeki ilk okulu kuran kişidir; Gümüşhane'deki Topçu Hastanesi'nde askeri doktor olarak görev yapmıştır; Türkiye'deki ilk sahra hastanelerinin kurucularından biridir; kolera ve sıtma salgınlarındaki üstün hizmetlerinden ötürü Abdülmecit'in saray doktoru unvanı alır ve Mecidiye Nişanı ile onurlandırılır. Padişahın annesinin hayatının kurtardıktan sonra Bağdat paşası unvanı da kendisine teklif edilir, ancak Drozdoski yerinin Polonezköy olduğunu söyleyerek bu unvanı geri çevirir. Sonunda Bağdat'a sıradan bir doktor sıfatıyla gider; oradaki tek Avrupalı doktor olarak büyük bir ün kazanır. Ömrünün son yıllarını, rahibeler tarafından yönetilen St. Benoit Hastanesi'nde çalışarak, İstanbul'da geçirmiştir.

34. ENGLERT Wladyslaw (öl. 1863), Sultan ordusunda asker.

35. ENVER BEY, Konstanty Borzecki ile Ömer Paşa'nın kızının oğludur; Türk subayı, Yunan sınırındaki Volvo valisi.

36. FREDRO Jan Aleksander, süvari teğmen, ünlü şair Alaksander'in oğlu, Macar İsyanı'nın bastırılmasından sonra General Bem'le birlikte Şumnu'da bulunmuştur; generalin ölümünden sonra uşak kılığında Türkiye'den Fransa'ya kaçar.

37. FREUND (Mahmud Hamdi Paşa), Ömer Paşa'nın ordusunda (Kırım Savaşı sırasında) subay; Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı'nda subay (1863 Ocak Ayaklanması'nın başladığı haberini alınca, bu konuda destek sağlanması ricasıyla Türk hükümetine başvurulması fikrini desteklemiştir); daha sonraki yıllarda Beyrut'ta Türk ordusu generali olarak görev yapar; mürşit (mareşal) rütbesiyle 1876 Osmanlı-Sırp Savaşı'nda ise Arnavutluk'taki kolordunun  başkumandanlığını yapmıştır. 

38. GERLICZ, Türk ordusunda yüzbaşı, Osmanlı-Sırp Savaşı'na katılmıştır (1876).

39. GORDON Kazimierz, Lieg Belçika Askeri Okulu'nda profesörlük yapmıştır; Prens Czartoryski'nin temsilcisi olarak Kafkasya'ya gönderilir. Görevi, (Kafkasya'nın Ruslar tarafından işgal edilmesine karşı beraberce mücadele etmek üzere) Dağıstan aşiretleriyle bağlantılar kurmaktır. 1846'da Rusların gönderdiği bir Çerkez ya da Ermeni tarafından öldürülür.

40. GOSCIMSKI Jan (Tufan Bey), Sadık Paşa Kazakları Birliği'nde komutan, ardından 1865'de Lübnan'daki Dragon Birliği'ne geçer Dürziler ve Maronitler (Lübnan katolikleri) ile yapılan silahlı çatışmalarda öldürülür.

41. GRABOWSKI Stanislaw, Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay; Alayın İngiliz komutasına bırakılmasından sonra (Kasım 1855), Sadık Paşa'nın Kazak Birliği'ne geçer.

42. GREKOWICZ Jozef Adam (1834-1912), albay, Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Asya'daki Polonyalı gönüllülerden oluşturulan birliğin seferini örgütleyen subaylardan biridir. 45 kişiden oluşan bu birlik, 1878'de Erzurum'a ulaşır, ancak Rus kuvvetlerinin çemberi içine düşer ve geri çekilmek zorunda kalır. Grekowicz, Türkiye'den ayrıldıktan sonra, Haiti demiryolu inşaatını gerçekleştiren (1881-1882) kişi olarak ün kazanmıştır.

43. GUTOWSKI Rudolf (öl.1894), doktor, Sadık Paşa'nın kızı Michalina Czajkowska'nın eşi; W. Zamoyski'nin tümeni tasfiye edildikten sonra Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları birliğine geçer; albay rütbesi alır ve Kazak kolordusunun başhekimliğini yürütür. Ocak Ayaklanması'nın ardından Türkiye'nin yardımına başvurulması fikrini savunanlardan biridir. Polonya'daki ayaklanmanın desteklenmesi yönünde İstanbul'da girişimlerde bulunmak istemeyen Sadık Paşa'ya karşı isyanı örgütleyen de odur. 1863'de görevinden istifa eder ve Z. Milkowski'nin, Polonyalı ayaklanmacılara yardım amacıyla, Tulcza'da oluşturduğu sefer kuvvetlerine katılır.  

44. HOSZOWSKI A., Sultan ordusunda subay (XIX. yüzyılın ellili yılları).

45. ILINSKI Antoni Aleksander (İskender Paşa, İlay), (1814-1861), Türk Ordusu generali. Türkiye gelmeden önce 1831 Ayaklanması sırasında Lituanya Lejyonu'nda subay olarak çarpışmalara katılmış; ardından J. Bem komutasındaki Portekiz Lejyonu'nda ve İspanya, Hindistan, Çin ve Fransız Yabancılar Lejyonu'nda gönüllü asker olarak görev yapmıştır. 1844'de İstanbul'a Prens Adam Czartoryski tarafından Kazaklar arasında Çar karşıtı propaganda çalışması yapması göreviyle gönderilir. Çar'ın İstanbul sefirinin girişimleriyle 1844'de tutuklanır ve bir İstanbul hapishanesine konur. Hapishanedeyken İslam'a geçme kararı alır ve bu sayede demir parmaklıklar ardından kurtulur. Müslüman olur ve İskender adını alır. Sultan ordusundaki en renkli kişiliklerden biridir. Askeri uzman olarak ünlenir, orduyu yeniden örgütler. Macar İsyanı'nın başlamasından sonra J. Bem komutasındaki birliklere gönüllü asker olarak yazılır. İsyanın yenilgiyle sonuçlanmasından sonra zor günler geçiren generalin yaverliğini üstlenmiştir. General Bem'in Haleb'e gönderilmesinden sonra Ilinski İstanbul'a döner ve yeniden Türk ordusuna girer. Türkiye'deki askeri kariyerinin başlangıcında Ömer Paşa'nın ordusunda 3. Süvari Alayı'nın komutanı olarak Bosna Hersek'te isyancılara karşı çarpışır. Kırım Savaşı'nda general rütbesi alır ve paşa olur. 1861 yılında ölür. İstanbul'da Edirnekapı mezarlığa defnedilir. 

46. ILNICKI, Türk Ordusu'nun Yahudi kökenli Polonyalı doktoru; Mezopotamya'da Musul'da görev yapmıştır.

47. JABLONOWSKI Wladyslaw (1841-1894), Ocak Ayaklanması'na (1863) katılan Jablonowski, General M. Langiewicz'in yaverliğini üstlenmiş, Türk ordusunda (önce 6. Ordu'nun Bağdat'taki kolordusunda, bunun ardından Karadağ ve Hersek'te, sonunda da Arnavutluk'ta alay doktoru olarak) doktorluk görevi yapmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda geçirdiği 30 yılı (1866-1894), 6 ciltlik bir günlükte toplamıştır. Veba ile mücadele eden Milletlerarası Hıfzısıhha Komisyonu'nun delegesi olarak Doğuda (İran) görev yapar. 9 Ocak 1864 yılında Burgaz'da aniden ölür.   

48. JAGMIN Jozef (yaklaşık 1810-1877), binbaşı, W. Zamoyski komutasında Kazak 2. Alayı kurulması çalışmalarında görev almıştır; Z. Milkowski'nin kurduğu ve Polonya'daki ayaklanmacılara yardım amacıyla İstanbul'dan yola çıkan (1863 baharı) sefere katılmıştır; 1877'de Türkiye'deki Polonya Birliği'nin komutanıdır (Kızılar Samasuflas mevkiinde çıkan bir çatışmaya komuta ederken ağır yaralanmış, Şumnu'da ölmüştür).

49. JAKUBOWSKI (Yakup Ağa), Ömer Paşa ordusunda subay.

50. JANKOWSKI J. (İbrahim Bey), Türk generali Salih Paşa'nın yaveri, Macar İsyanı'nın yenilgiyle sonuçlanmasından sonra Türkiye'ye yerleşmiş olan Polonyalı bir subaydır; İslam'a geçen Polonyalı askerlerdendir. Halep bölgesine gönderilmiştir.

51. JARACZEWSKI W., Sultan Kazakları 2. Alayı'nın bir subayıdır. Alayın İngiliz komutasına bırakılmasından (Kasım 1855) sonra Sadık Paşa'nın Kazak Birliği'ne katılmıştır.

52. JORDAN Wladyslaw (1819-1891), Otel Lambert'in Türkiye temsilcisi, Sultan ordusunda subay, Batum bölgesindeki Selim Paşa ordusunda kurmay subay; W. Zamoyski'nin Sultan Kazakları Tümeni tasfiye edildiğinde (Temmuz 1856) Türk Ordusu Genel Kurmayı'nda Türkiye'de görev yapan Polonyalı askerlerin sorumlusu olarak görevlendirilmiştir. 1857 yılının Nisan ayında, 150 kişilik bir asker grubuyla birlikte Tesalya'ya, orada bir Polonya kolonisi kurmak maksadıyla gider.

53. JORDAN Zygmunt (1824-1866), Lambert Otel Bürosu'nun bir üyesi, Sultan ordusunda subay, Batum bölgesindeki Selim Paşa ordusunda kurmay subaydır.

54. KACZANOWSKI Karol, papaz (1800-1873), mühendis, W. Zamoyski tümeninin din görevlisi, Yeniden Dirilenler Cemiyeti'nin kurucularından biridir. Polonya Kralı III. Wladyslaw'ın Varna kentindeki heykelini kutsama törenine tümeni temsilen katılmıştır ki  bu, tümenin katıldığı son resmi törendir. 1854 Nisanında Haydarpaşa kışlasından 150 askerle birlikte Tesalya'ya, orada (Larisa - Yenişehir civarında Derbina'da) bir Polonya köyü kurmak amacıyla gider.

55. KAMIENSKI Mikolaj Korwin (1799-1873), W. Zamoyski tümeninde atlı tugay komutanı. Tümenin tasfiyesinden birkaç hafta önce (Haziran-Temmuz 1856), isyan çıkartma girişiminde bulunduğu için (ki bu hareketi, tümenin tasfiye edileceği ve Polonyalı askerlerin zorla Türk ordusuna alınacakları söylentilerine bir tepkidir) tümenden uzaklaştırılmıştır. 

56. KANELI, Türk Ordusu'nda yaver binbaşı, Osmanlı-Sırp Savaşı'na (1876) katılmıştır.

57. KARLINSKI J., 1892'de Padişahın özel doktoru, koleraya karşı verdiği mücadele ve İstanbul kanalizasyon planını hazırlamış olmasından ötürü Osmaniye Nişanı almıştır.

58. KONIARSKI, Türk ordusunda yüzbaşı, 1876 Osmanlı-Sırp Savaşı'na katılmış, Sırplara esir düşmüştür.

59. KOSSAK Wladyslaw, yarbay, ressam Juliusz'un kardeşi, Wojciech'in amcası ve Jerzy'ın dedesinin kardeşi, Macar İsyanı sonrasında General J. Bem ile birlikte Şumnu'da bulunur.

60. KOSSILOWSKI Ildefons (1829-1895), Otel Lambert'e bağlı siyasetçi. İngiliz kuvvetlerinin Bomorsund'da Çarlık ordusundan esir aldığı 350 asker, Plymouth'dan İstanbul'a onun komutasında getirilir. W. Zamoyski tarafından kurulmuş Sultan Kazakları Alayı kurmay başkanının yaveridir. Kırım'da İngiliz ordusu emrine verilen ve istihbarat bölümünü yöneten Kossilowski, İngiliz kuvvetlerinin o bölgedeki birçok başarısında pay sahibidir. İttifak kuvvetlerinin Sivastopol'ü ele geçirmesinden sonra (9 Eylül 1855), birkaç bin Rus esiri İstanbul yakınlarına getirilir. Aralarındaki Polonyalıları tespit etmek ve onları ittifak kuvvetleri saflarına katılmaya ikna etmek görevi Kossilowski'ye verilir. Sonuçta, İngiliz ordusu içindeki Polonya tümeni yaklaşık 450 askerle takviye edilir. 1857 Nisanında Haydarpaşa kışlasını terk ederek bir Polonya köyü kurmak üzere Tesalya'ya giden 150 kişilik asker grubunun liderliğini yapmıştır. 

61. KOSCIELSKI Wladyslaw (Sefer Paşa), Wielkopolska'da devrimci hareketler içinde bulunmuştur (1846-1848). General ve 1850-1852 döneminde Otel Lambert'in Türkiye temsilcisidir (Prusya vatandaşı olduğu için İmparatorluk sınırları içinde serbestçe seyahat edebilmiştir). Türkiye'deki askeri kariyerinin başlangıcında Ömer Paşa ordusunda görev yapar. Balkan Savaşı'nda gösterdiği yararlılıklar, özellikle de Balaklava'daki başarısı nedeniyle tümgeneral rütbesi alır. Bunun dışında mal müfettişliği ve Sultan Abdülaziz'in yaver generalliği görevlerinde de bulunmuştur. Abdülmecit ve Abdülaziz sultanların saraylarında büyük nüfuz sahibidir. Abdülmecit'in yakın çevresinde "gizli iktidar" olarak tanınmıştır. Türk süvari kuvvetlerinin yeniden örgütlenmesinde büyük pay sahibidir. Ayrıca, ilk saray mareşali ve sultan sarayı merasimlerinin üstadı olarak da adını XIX. yüzyıl Türk tarihine yazdırmıştır.     

62. KOZLOWSKI Wlodzimierz, cerrah, İstanbul hastanelerinin birinde doktordur.

63. KOWALEWSKI-KOWALENKO, Türk ordusu binbaşısı ve General Borzecki'nin (Mustafa Celaleddin Paşa'nın) yaveri. Osmanlı-Sırp Savaşı'nda Derviş Paşa ordusu karargah komutanı olarak çarpışmalara katılır. 14 Temmuz 1876'da Medun'da şehit edilir.

64. KUCZOWSKI, Polonya kökenli Prusya subayı, Türk ordusunda hoca; M. Czajkowski'ye Türk siyasetçilerle ilk bağlantıları kurmasında yardımcı olmuştur (1841).

65. KWASNICKI August (1839-1931), 1863-1866 yılları arasında Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı doktorudur.

66. LANCKORONSKI-PRACKI Stefan (Murat Bey), Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı'ndaki birliklerinden birinin komutanıdır (1855'de Tesalya'da konuşlandırılmıştır). Daha sonraki dönemde Türk ordusunun bir subayı olmuş ve Osmanlı-Sırp Savaşı'na (1876) katılmıştır.

67. LANGE Edward (1812-1879), General Zamoyski'nin tümeni tasfiye edildikten sonra, yaklaşık 200 askerle birlikte Sadık Paşa'nın emrine geçmiştir. Yarbay rütbesiyle Dragonların (Sadık Paşa komutasındaki 1. Alay'a bağlı olarak oluşturulan Sultan Kazakları 2. Alayı'na bu ad verilmekteydi) komutanlığını yapmıştır. 1858'de Tesalya'da albay rütbesiyle Dragon Alayı'nın başındadır. 1860'da Türkiye'den ayrıldıktan sonra İtalyan ordusuna girmiş ve orada general rütbesine kadar yükselmiştir.

68. LANGIEWICZ Marian (lakabı Langi Bey) (1827-1887), general, Polonya'da 1866 Ocak Ayaklanması önderi. İstanbul'da, Türk ordusunda Polonyalı subaylar komutasında bir Bulgar askeri birimi kurulması projesi ona aittir (bu oluşumun iskeletini Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı oluşturacaktı). 1877'den başlayarak Türk hükümetinin silah alımından sorumlu temsilcisi olur; Essen'de Krupp şirketinden Sultan ordusu için silah alımı yapar. 10 Mayıs 1887'de vefat eder ve İstanbul'a (Haydarpaşa Kabristanı'na) defnedilir. Torunu Mirza Bey ise iki savaş arası dönemde Türk ordusunda görev yapmıştır.  

69. LISIKIEWICZ (Daniş Bey), önce Polonya kökenli Rus ordusu subayı; daha sonraki yıllarda Abdülaziz'in yaverliğini ve 1877'de Sırbistan'da Türk ordusu kurmay başkanlığını yapar.

70. LOCHMAN E., 1877 Yeniköy Savaşı'nda (Osmanlı-Rus Savaşı) Polonya lejyonu süvari birliğinin komutanlığını yapar.

71. LUBORADZKI (Mehmet Hilmi Bey), W. Zamoyski'nin tümeni tasfiye edildikten sonra Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Birliği'ne geçer ve orada kıdemli yaver rütbesi alır (1857).

72. LAPINSKI Teofil (Tefik Bey) (1827-1886), W. Zamoyski komutasında Sultan Kazakları Tümeni dağıldıktan sonra binbaşı rütbesiyle Polonyalı askerlerin Haydarpaşa kışlasında kalışlarını denetleme görevi almıştır. 1857'de ise topçu albay rütbesiyle Ruslara karşı savaşan Çeçenlere yardım maksadıyla örgütlenen Polonya askeri seferine katılır. Kafkas aşiretlerinin yenilgiye uğramalarından sonra, 1859'da İstanbul'a geri döner.

73. LASKI Aleksander (Mehmet Bey) (1805-1867), Ömer Paşa'nın ordusunda subay; yarbay, Polonyalı ayaklanmacılara yardım amacıyla 1863 Temmuzunda İstanbul'dan yola çıkan Polonya gönüllülerinin komutanı.

74. MILKOWSKI Zygmunt (Teodor Tomasz Jez), (1824-1915), Demokratik Polonya Birliği'nin Baklanlar ve Türkiye temsilcisi; 1863 baharında Osmanlı topraklarında (Boğdan da) Polonya'daki ayaklanmacılara yardıma gidecek gönüllü kuvvetleri örgütlemiştir.

75. MIZIEWICZ, yüzbaşı; 1877'de (Osmanlı-Rus Savaşı sırasında) Yeniköy çatışmasında Polonya lejyonu süvari komutanı.

76. MLODECKI Jan Nepomucen (1804-1883), W. Zamoyski'nin Sultan Kazakları Tümeni tasfiye edildikten sonra Türkiye'yi terk ederek (1856 Eylül) Yabancılar Lejyonu saflarına katılan birliğin komutanı.

77. ORDON Julian Konstanty (1810-    ), yüzbaşı; Kasım Ayaklaması'nda müstahkem mevkii savunmasının ünlü ismi; ayaklanma girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından İngiltere ve İskoçya'da bulunur, Macaristan ve Avusturya'da General J. Bem'in yakın silah arkadaşlığını yapar; 1855'de Sultan Kazakları Tümeni'nde subay.

78. ORZECHOWSKI-OKSZA Tadeusz (1837-1902), doktor; göçmen siyasetçi; 1863'de Ulusal Hükümet'in İstanbul temsilcisi, Türk Hükümeti Basın Bürosu (ki Türkiye'deki ilk basın ajanslarından biridir) kurucusu.

79. OSTOJA-CHODYLSKI Maurycy Michal, Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Alayı'nda yüzbaşı; daha ilerideki tarihlerde Beyoğlu semti mahalli idaresinde mühendis olarak görev alır.

80. PIENIAZEK Wladyslaw, Türk 6. ordusunun Bağdat'taki kolordusunda doktor.

81. PIOTROWSKI Baltazar (Murat Bey - öl. Gelibolu 1889), yarbay; Türk ordusu subayı.

82. PONINSKI Wladyslaw (1823-1901), general; Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay; Alayın İngiliz komutasına devredilmesinden sonra (Kasım 1855), Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Birliği'ne geçmiştir.

83. PROROK (Ahmet Hadi), Türk ordusunda yüzbaşı; Lwowlu; Osmanlı-Sırp Savaşı'na (1876) katılmıştır; Türk ordusu ihtiyaçları için ilk dubalı köprüleri (Macar binbaşı Scheidenberg'le birlikte) geliştirmiştir.

84. PRUSKI (Laharin Bey), Macar İsyanı yenilgisinden sonra Türkiye'ye yerleşen Polonyalı subay; İslam'a geçen Polonyalı askerlerden biridir. Haleb'e gönderilmiştir.

85. PRZEWLOCKI Walerian (1828-1895), Türkiye'de bulunuşu sırasında Ömer Paşa'nın ordusunda görev yapmış; ardından İstanbul'da 1862'de kurulan Polonya Doğu Göçmenleri Vergi Vakfı'nın sekreterliğini üstlenmiştir; Yeniden Dirilenler Cemiyeti generalidir.

86. PULAWSKI (Ahmet Bey), Leh Tatarı; Polonya'nın Türkiye'deki ajansında memur olarak çalışmıştır; Kazak birlikleri oluşturma çabasında İskender Paşa'ya (Ilinski) yardım etmiştir. Çarlık Rusyası'nın İstanbul'daki büyükelçisinin girişimleri sonucu İskender Paşa ile birlikte tutuklanarak İstanbul'da bir hapishaneye konulmuştur.

87. PURZYCKI Jozef, Mısır paşası Kavalalı'nın ordusunda subay; 1830/31 Rus-Lituanya lejyonunda teğmen; Belçika askeri; İspanya'daki İngiliz lejyonunda askerken Mısır'a geçer. Aleksandra civarlarında toprak işletmiş, keten üretimiyle uğraşmıştır. İngiliz saldırısında Akka savunmasında görev almıştır.

88. RAHOZA Benedykt (öl.1877), 1877'de Türkiye'deki Polonya lejyonunda subay; Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Kızılar'da şehit edilir (23.08.1877); Beyaz Rusyalıdır; Polonya göçmen hareketinin tanınmış isimlerindendir. Zürich - Bedlikon'da yayınlanan "Wici" dergisinin redaktörlüğünü de yapmıştır.

89. RAJSKI, yüzbaşı; 1877'de Yeniköy'de (Osmanlı-Rus Savaşı) Polonya lejyonu piyade birliği komutanı.

90. RAWSKI Wincenty (Sidor Sydorowicz Dydolenko), Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları'nda bir süvari bölüğü komutanıdır; Sadık Paşa birliklerinin tasfiyesi sırasında bu bölük yine onun komutasında Padişahın hassa alayına dahil edilmiştir. 

91. ROMER MERCZYNSKI Jaroslaw, W. Zamoyski'nin tümeni tasfiye edildikten sonra Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Birliği'ne geçmiş ve orada büro yöneticiliği yapmıştır; Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Asya'daki Polonya gönüllüleri birliği komutanıdır. Söz konusu birlikte 45 asker vardır. Birlik, Erzurum'a ulaşır (1878), ancak Rus kuvvetlerinin çemberi içine düşer ve geri çekilmek zorunda kalır.

92. SAS-MONASTYRSKI (ya da Monastyrski-Sas) Ludwik (1822-1895), albay; Lübnan'da Sadık Paşa Dragonlarının komutanı; Dragonların V. Türk Süvari Kolordusu 25. Alayı'na devredilmesi ve Türk komutasına bırakılmasından sonra istifasını verir (1889). Ordudan istifa ettikten sonra atıl durumda Şam ve Beyrut demiryolları inşaatlarında hükümet komiseri olarak çalışır.

93. SLUBICKI Wincenty, albay; Sultan Kazakları 2. Alayı'nın  geçici komutanı (1854-1855 arasında, yani birlik İngiliz komutasına geçene kadar bu görevi sürdürür). Polonya Kralı III. Wladyslaw'ın Varna kentindeki heykelini kutsama törenine tümeni temsilen katılmıştır. Bu tören, tümenin katıldığı son resmi törendir.

94. SOKULSKI Franciszek (1811-1896), 1851 yılından itibaren Polonya Demokratik Birliği Merkezileştirme hareketinin İstanbul sorumlusu; 1862-63 arasında Merkezi Ulusal Komite temsilcisi; Türk ordularında binbaşı; Türkiye'de telgraf hatları inşaatı işlerinde (Karol Brzozowski ile birlikte) çalışmıştır. 

95. SUCHODOLSKI Piotr (öl.1878), ressam; Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları I. Alayı'nda yüzbaşı; Sadık Paşa'nın kızı Karolina'nın eşi. Ocak Ayaklanması başladıktan sonra, bu konuda Türkiye'nin yardımına başvurulması gerektiğini savunmuştur. Babıali'yi bu konuda ikna yönünde adımlar atmadığı için Sadık Paşa'ya karşı bir isyan örgütler. 1863'de istifasını verir ve Z. Milkowski'nin Polonyalı ayaklanmacılara destek olmak amacıyla örgütlediği kuvvetlere katılır. Rus ordularının Balkanlar'a girmesinden sonra bir Ruslar tarafından kurşuna dizilir (Osmanlı-Rus Savaşı'nın sonlarına doğru, 1878'de).  

96. SZOLDRSKI W., Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay. Alayın İngiliz komutasına verilmesinden sonra (Kasım 1855), Sadık Paşa'nın Kazak birliklerine geçer.

97. SZPACZEK Ludwik, General J. Wysocki'nin doktoru; 1851 yılı ortalarında General Kossuth'u almak üzere gelmiş bir Amerikan askeri firkateyniyle Türkiye'yi terk eder.

98. SZULC (Szultz) August, (Yusuf Ağa) (1798-1853), Mısır paşası Mehmet Ali'nin ordusunda subay; Akka Kalesi komutanı. Daha önceki dönemlerde Taurus dağlık bölgesindeki kalelerin tahkimini yapmıştır.

99. TABACZYNSKI, Halep'te General J. Bem'in yaveri (1850).

100. TOWARNICKI Wladyslaw, Polonya gönüllüleri birliğinde ikinci bölük komutanı. Söz konusu birlik Temmuz 1863'de Polonyalı ayaklanmacılara yardım amacıyla İstanbul'dan ayrılır.

101. UNRUG W., Sultan Kazakları 2. Alayı'nda subay. Alayın İngiliz komutasına verilmesinden sonra (Kasım 1855), Sadık Paşa'nın Kazak birliklerine geçer.

102. WERNICKI J., kolağası; Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Asya'daki Polonya gönüllüleri birliğinde subay. Birlik Erzurum'a ulaştıktan sonra (1878) Ruslar tarafından kuşatılmış ve geri çekilmek zorunda kalmıştır. J. Wernicki esir alınır ve öldürülür.

103. WIERUSKI Antoni (1804-1863), yarbay; W. Zamoyski komutasında Sultan Kazakları 2. Alayı'nın kurulması çalışmalarına katılır (Kasım 1855'de 500 askerin piyade taburlarına katılmasını sağlar). Bir Polonya köyü kurmak amacıyla, Nisan 1857'de Haydarpaşa kışlasından 150 kişilik bir asker grubunu Tesalya'ya götürür. Dönüşünde Polonezköy'e yerleşir ve orada ölüp oraya defnedilir (Polonezköy Mezarlığı'ndaki mezarı günümüze kalabilmiş mezarlardan biridir).

104. WIERZYBICKI Tomasz (Murat Bey), binbaşı; Türkiye'deki ilk görevini Ömer Paşa'nın ordusunda alır; Moldavya tahtının varislerinden biri olan Prens Grzegorz Strudza'nın yaveri (1858 yılında prensi tahta geçirebilmek amacıyla bir Polonya lejyonu kurar). Daha ilerideki yıllarda Sadık Paşa'nın Sultan Kazakları Birliği'nde kıta komutanlığı yapar (Kalafat'ta savaşmıştır, 1854 Mayıs/Haziran). 

105. WOLSKI (Rüstem Bey), Ömer Paşa'nın askeri bürosu yöneticisi (Kırım Savaş sırasında 1853-56 döneminde Türk ordusu Rumeli ve Kırım komutanı); 1869'da Türkiye'nin Vatikan elçisi olarak atanır.

106. WORONICZ Janusz, Otel Lambert'in bir üyesi; Eflak temsilcisi; Sultan Kazakları'na gönüllü toplanırken Sadık Paşa ile ortak çalışma yürütmüştür (Dobruca bölgesi, 1853).  

107. WOJCIK (Mustafa Bey), Türk ordusu subayı; Osmanlı-Rus Savaşı (1877-78) sırasında Plevne Müdafası'nda (1877) komutanlık yapmıştır.

108. WYSOCKI Jozef (1809-1873), general; Demokratik Polonya Birliği üyesi. Prens Napolyon Bonapart'ın (Plon-Plon) yardımları sayesinde 1854'ün Ocak ayı başlarında Türkiye'ye gelir. Türkiye'de Polonyalı demokratların Paris Grubu temsilcisi olarak faaliyet yürütür. Bağımsız bir Polonya lejyonu kurulması yönünde çaba gösterir, ayrıca Polonyalıların Türk ordusu bünyesine dahil edilmelerine ve Sadık Paşa'nın Sultan Kozakları birliklerinin genişletilmesi fikrine karşı çıkar.

109. ZABORSKI (öl. 1876), Türk ordusunda yüzbaşı; Osmanlı-Sırp Savaşı'na katılmıştır (1876).

110. ZAMOYSKI Wladyslaw (1803-1868), Büyük Prens Konstanty'nın yaveri. Sürgünde ise Prens A. Czartoryski'nin yakın çalışma arkadaşı. Bir Türk generali ve diplomatı. Sadık Paşa komutasındaki alayın yanında ikinci bir Sultan Kazakları alayı kurulması yönünde çaba göstermiştir. Bir yılı aşkın bir süre komutanlığını üstlendiği tümen, sürekli kurulma aşamasında kalmıştır. 31 Temmuz 1856'da alay tasfiye edilir ve Zamoyski 4 Mayıs 1857'de İstanbul'dan ayrılır.

111. ZARZYCKI Dionizy (Osman Bey), Macar İsyanı'nın bastırılmasından sonra Türkiye'yi yurt edinen Polonyalı subay. İslam'a geçen Polonyalı asker grubundandır. Haleb'e gönderilir (daha sonra dönüp kalıcı olarak İstanbul'a yerleşir).

112. ZEBROWSKI, İstanbul'da İngiliz hastanesinde doktor.

113. ZIMA Franciszek, 1863 baharında Polonyalı ayaklanmacılara yardım amacıyla sefere çıkan Polonya birliğinin kurmay başkanı (söz konusu seferin örgütleyicisi W. Zamoyski'dir).

114. ZIMMERMAN Artur (Artur Bey), 1877'de Türkiye'deki Polonya lejyonunun kurucusu.

115. ZWIERZCHOWSKI Aleksander (İskender Bey), Zimmerman'ın yardımcısı; 1877'de Türkiye'deki Polonya lejyonunun kurucusu.

KAYNAKÇA:

Chudzikowska J., Dziwne zycie Sadyka Paszy. O Michale Czajkowskim /Sadık Paşa'nın Garip Hayatı. Michal Czajkowski Üzerine/, Varşova 1971.

Dopierala K., Emigracja polska w Turcji w XIX i XX wieku /XIX. ve XX. Yüzyıllarda Türkiye'deki Polonya Göçmenleri/, Lublin 1988.

Galczynska-Kilanska K., Polacy w Kraju Pólksiezyca /Hilal Diyarındaki Polonyalılar/, Krakow 1974.

Lewak A., Dzieje emigracji polskiej w Turcji /Türkiye'deki Polonya Göçmen Tarihi/ (1831-1878), Varşova 1935.

Lewis B., Narodziny nowoczesnej Turcji / Çağdaş Türkiye'nin Doğuşu/, Varşova 1972.

Latka J.S., Adampol - polska wies nad Bosforem /Adampol - Boğaz Kıyısındaki Polonezköy/ II. Baskı, Krakow 1992.

Piotrowski S., Tureckie blaskie i cienie /Türkün Parıltıları ve Gölgeleri/, /Yayınevi:/Ludowa Spóldzielnia Wydawnicza 1975.

Reychman J., Historia Turcji /Türk Tarihi/, Wroclaw 1973.

Sokolnicki M., Dziennik ankarski /Ankara Günlüğü/, Cilt 1: 1939-1943, Londra 1965; Cilt 2: 1943-1946, Londra 1974.

Wituch T., Tureckie przemiany - Dzieje Turcji 1878-1923 /Türkiye'deki Değişimler - 1878-1923 Dönemi Türkiye Tarihi/, Varşova 1980.

Ziolkowski P., Adampol (Polonezkioj), osada polska w Azji Mniejszej. Zapiski historyczne /Adampol (Polonezköy), Küçük Asya'daki Polonya Köyü. Tarihi Kayıtlar/, Poznan 1929, aynı çalışmanın Fransızca baskısı: Constantinople 1922 ve İstanbul 1929.

TÜRKÇE KAYNAKLAR:

Antonowicz - Bauer L., Polonezköyü, İstanbul 1990.

Osmanlı İmparatorluğu ile Lehistan (Polonya) Arasındaki Münasebetlerle İlgili Tarihi Belgeler (Yayına hazırlayan: Nigar Anafarta, Yayınlayan: Mehmet Kavala), İstanbul.

Eski Fotoğraflarda Polonezköy (Adampol), Krakow/İstanbul 1990-1992.

Toros Taha, Geçmişte Türkiye-Polonya İlişkileri - Turco-polish relations in history, İstanbul 1983.
   

(Giriş sayfasına dönmek için tuşla)